پیش نیاز یادگیری شی گرایی در پایتون چیست؟

برای یادگیری شی‌گرایی (OOP) در پایتون لازم نیست خیلی چیزها را از قبل بلد باشید، ولی چند پیش‌نیاز اگر دستتان باشد، خیلی سریع‌تر و راحت‌تر جلو می‌روید:

پیش‌نیازهای اصلی (حداقل لازم)

1. مبانی پایتون

• متغیرها و نوع داده‌ها (int, float, str, bool)
• عملگرها و شرط‌ها (if/elif/else)
• حلقه‌ها (for, while)
• توابع (def, پارامترها، return)

2. کار با ساختارهای داده

• لیست، تاپل، دیکشنری، ست
• پیمایش و دستکاری آن‌ها

3. درک مفهوم ماژول و ایمپورت

• import و اینکه چطور از فایل‌ها/کتابخانه‌ها استفاده می‌کنیم

پیش‌نیازهای خیلی مفید (پیشنهادی ولی مهم)

4. دامنه (Scope) و چرخه عمر متغیرها

• متغیر محلی/سراسری، مفهوم LEGB (لازم نیست کامل حفظ باشید، فقط ایده‌اش)

5. کار با فایل‌ها و خطاها

• try/except و خطاهای رایج (کمک می‌کند کدهای OOP را بهتر دیباگ کنید)

6. آشنایی با “همه‌چیز شیء است” در پایتون

• اینکه str، list، حتی function هم آبجکت‌اند و متد دارند ("a".upper())

اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم

اگر شما بتوانید:

• توابع بنویسید،
• با لیست/دیکشنری راحت باشید،
• و import را بلد باشید، برای شروع OOP کاملاً آماده‌اید.

اگر دوست دارید، سطح‌تان را بگویید (مثلاً: “توابع و دیکشنری را بلدم ولی کلاس نه”) تا یک مسیر یادگیری ۷ تا ۱۰ جلسه‌ای با تمرین‌های کوچک مخصوص خودتان پیشنهاد بدهم.

حتماً. من ازت یک «تست کوتاهِ تشخیصی» می‌گیرم (حدود ۸–۱۰ سؤال). تو فقط جواب‌ها رو خیلی خلاصه بده (مثلاً: A/B/C یا یک جمله). بعدش دقیقاً بر اساس نتیجه، یک نقشه‌راه OOP در پایتون با تمرین‌های مرحله‌ای می‌دم.

بخش ۱) تست تشخیصی (جواب بده)

1) سطح کلی پایتونت؟

A) تازه‌کارم
B) متوسط (با توابع/لیست/دیکشنری راحتم)
C) خوب (پروژه کوچیک زدم)

2) خروجی این کد چیه؟

python
x = [1, 2, 3]
y = x
y.append(4)
print(x)

A) [1,2,3]
B) [1,2,3,4]
C) خطا

3) فرق list و tuple رو در یک جمله بگو.

4) این تابع چی برمی‌گردونه؟

python
def f(a, b=10):
    return a + b
print(f(5))

A) 10
B) 15
C) خطا

5) Scope: به نظرت خروجی چیه؟

python
x = 1
def g():
    x = 2
g()
print(x)

A) 1
B) 2
C) خطا

6) Exception: این کد رو چطور طوری می‌نویسی که اگر فایل نبود، پیام بده و کرش نکنه؟

(فقط نام سازوکار رو بگو: مثلا “try/except FileNotFoundError”)

7) تا حالا کلاس نوشتی؟

A) نه
B) یکی دو تا با کمک آموزش
C) بله، راحت می‌نویسم

8) این‌ها رو چقدر می‌شناسی؟ (برای هر کدوم 0 تا 3 بده)

• __init__
• self
• inheritance (وراثت)
• encapsulation (کپسوله‌سازی)
• polymorphism (چندریختی)

9) به نظرت “composition” یعنی چی؟

A) «کلاس از کلاس دیگه ارث ببره»
B) «یک کلاس داخلش از آبجکتِ کلاس دیگه استفاده کنه»
C) نمی‌دونم

10) هدف تو از یادگیری OOP چیه؟

A) قبولی/درس
B) کار/مصاحبه
C) ساخت پروژه (مثلاً بات، وب، بازی، ابزار)

---

وقتی جواب دادی، من:

1. نتیجه‌گیری می‌کنم دقیقاً کجاها ضعفه
2. یک نقشه‌راه ۳ سطحی (مقدماتی/میانی/پیشرفته) می‌دم
3. برای هر مرحله تمرین‌های کوچیک + یک مینی‌پروژه پیشنهاد می‌کنم

فعلاً جواب‌ها رو اینجوری بفرست: 1:B 2:B 3:... 4:B 5:A 6:... 7:A 8: init=1,self=1,... 9:B 10:C

حتماً—جواب‌های هر سؤال رو جداگانه بررسی می‌کنم، می‌گم پاسخ درست چی بوده، چرا، و از جواب تو چه نتیجه‌ای درباره سطح فعلی‌ات می‌شه گرفت. آخرش هم جمع‌بندیِ دقیق می‌دم.

---

تحلیل سؤال به سؤال

1) سطح کلی پایتونت؟ (A/B/C)

جواب تو: A ✅
این یعنی خودت حس می‌کنی هنوز روی مبانی مسلط نیستی. با توجه به بقیه جواب‌ها هم این ارزیابی منطقیه (به‌خصوص سؤال ۴ و ۶ و ۸ و ۹).

نتیجه: سطح فعلی: مقدماتی.

---

2) خروجی کد لیست و ارجاع:

python
x = [1, 2, 3]
y = x
y.append(4)
print(x)

جواب تو: B ✅ درست

• چون y و x به یک لیست واحد اشاره می‌کنند (کپی نشده)، append روی همان آبجکت اعمال می‌شود و x هم تغییر می‌کند.

نتیجه: مفهوم “ارجاع/aliasing” و “mutable بودن لیست” را خوب گرفته‌ای.

---

3) فرق list و tuple

جواب تو: «لیست قابل تغییر است ولی تاپل قابل تغییر نیست.» ✅
این پاسخ درست و کافی است. (جزئیات تکمیلی: تاپل معمولاً برای داده‌های ثابت/کلید دیکشنری مناسب‌تر است و در برخی شرایط سبک‌تر/سریع‌تر هم هست، ولی اصل ماجرا همان تغییرپذیری است.)

نتیجه: پایه‌ی خوبی از “mutable/immutable” داری.

---

4) خروجی تابع با مقدار پیش‌فرض:

python
def f(a, b=10):
    return a + b
print(f(5))

جواب تو: C (خطا) ❌ نادرست
پاسخ درست: B → 15

• چون b مقدار پیش‌فرض 10 دارد؛ پس f(5) یعنی a=5 و b=10 و خروجی 15.

این سؤال چه چیزی را می‌سنجید؟

• تسلط روی پارامتر پیش‌فرض و نحوه‌ی فراخوانی تابع.

نتیجه: اینجا یک شکاف مشخص داری: کار با توابع و پارامترها هنوز تثبیت نشده.

---

5) Scope و سایه انداختن روی متغیر:

python
x = 1
def g():
    x = 2
g()
print(x)

جواب تو: A ✅ درست

• x داخل تابع یک متغیر محلی است و x بیرون تابع (سراسری) را تغییر نمی‌دهد.

نتیجه: درک پایه‌ایِ scope را داری (حداقل در حالت ساده).

---

6) مدیریت خطا هنگام باز کردن فایل

جواب تو: بلد نیستم ✅ (صادقانه و دقیق)
پاسخ مورد انتظار معمولاً چیزی مثل:

• استفاده از try/except FileNotFoundError
• یا چک کردن وجود فایل (مثلاً با ابزارهای استاندارد)

نتیجه: یکی از پیش‌نیازهای مهم برای نوشتن برنامه‌های تمیز (و بعداً کلاس‌ها) یعنی Error handling را هنوز نداری.

---

7) تا حالا کلاس نوشتی؟

جواب تو: B ✅
یعنی احتمالاً با آموزش و الگوهای آماده “یک چیزی نوشته‌ای” ولی هنوز “مالکیت ذهنی” روی کلاس‌ها نداری. این با جواب سؤال ۸ کاملاً هم‌خوان است.

نتیجه: تجربه‌ی صفر نیست، ولی هنوز اعتماد به نفس و درک مفهومی شکل نگرفته.

---

8) میزان آشنایی با مفاهیم OOP (۰ تا ۳)

جواب تو: هیچکدام بلد نیستم ✅
این یعنی اگر مستقیم بروی سراغ inheritance و polymorphism، احتمالاً گیج‌کننده می‌شود. باید از پایه: class، self، __init__، attribute/method شروع کنی.

نتیجه: شروع OOP برای تو باید کاملاً پایه‌ای و قدم‌به‌قدم باشد.

---

9) Composition یعنی چی؟ (A/B/C)

جواب تو: C ✅
پاسخ درست B است:

• composition یعنی “یک کلاس داخلش از آبجکتِ کلاس دیگر استفاده کند” (رابطه‌ی has-a)، نه ارث‌بری (is-a).

نتیجه: مفاهیم طراحی OOP هنوز برایت جدید است (طبیعی است).

---

10) هدف از یادگیری OOP

جواب تو: C (ساخت پروژه) ✅
این عالیه چون بهترین راه یادگیری OOP پروژه‌محور است.

نتیجه: نقشه راه باید پروژه‌محور باشد، نه فقط تئوری.

---

جمع‌بندی نتیجه تست

نقاط قوت تو

• مفهوم mutable بودن لیست و ارجاع را خوب فهمیده‌ای (سؤال ۲ و ۳).
• Scope ساده را درست جواب دادی (سؤال ۵).
• هدف مشخص: پروژه ساختن.

شکاف‌های اصلی (پیش‌نیازهای لازم قبل/همزمان با OOP)

1. توابع و پارامترها (به‌خصوص پارامترهای پیش‌فرض) ← از سؤال ۴ مشخص شد
2. مدیریت خطاها (try/except) ← سؤال ۶
3. پایه‌های OOP در پایتون: class, self, __init__, attribute/method ← سؤال ۸
4. مفهوم composition و تفاوتش با inheritance ← سؤال ۹

سطح پیشنهادی شروع

تو برای شروع OOP آماده‌ای، اما باید همزمان یک لایه از مبانی را هم تقویت کنی. یعنی:

• اول “مبانی ضروری” را جمع‌وجور کن
• بعد وارد “OOP پایه” شو
• سپس با یک پروژه کوچک تثبیت کن

اگر خواستی، من می‌تونم همینجا بر اساس همین نتیجه، یک نقشه‌راه مرحله‌ای پروژه‌محور (با تمرین‌های خیلی کوچک و یک مینی‌پروژه نهایی) هم بچینم—بدون اینکه چیزی ازت بپرسم. فقط بگو پروژه‌ای که دوست داری بسازی از کدوم نوعه:

• ابزارهای خط فرمان (CLI)
• بازی ساده
• مدیریت کارها/دفترچه تلفن/فروشگاه
• یا چیزی مثل بات/وب (اگر هدفت این‌هاست)

عالیه—شروع از لیست‌ها خیلی انتخاب خوبیه، چون هم به مبانی پایتون محکم وصل می‌شه، هم بعداً توی OOP کلی به کارت میاد (نگهداری مجموعه‌ای از آبجکت‌ها، فیلتر/مرتب‌سازی، و…).

مسیر پیشنهادی یادگیری لیست‌ها (به ترتیب)

مرحله 1) عملیات پایه (همون امروز)

چیزهایی که باید راحت و بی‌فکر انجام بدی:

• ساختن لیست، دسترسی با ایندکس، برش (slice)
• append, extend, insert
• pop, remove, clear
• in برای عضویت، len

تمرین سریع

1. یک لیست از 5 عدد بساز، آخرش یک عدد اضافه کن، اولین عنصر رو چاپ کن.
2. از همون لیست 3 عنصر اول رو با slice جدا کن.

---

مرحله 2) پیمایش درست + الگوهای رایج

• حلقه روی لیست: for x in lst
• حلقه با اندیس: for i, x in enumerate(lst)
• ساخت لیست جدید از لیست قبلی (خیلی مهم): List Comprehension
• sum, min, max

تمرین سریع

• از یک لیست عددی، فقط عددهای زوج رو جدا کن.
• مجموع عددهای بزرگ‌تر از 10 رو حساب کن.

---

مرحله 3) مرتب‌سازی و جستجو

• sort() درجا و sorted() نسخه جدید
• reverse=True
• key=... (کلیدی‌ترین بخش برای پروژه‌ها)
• index, count

تمرین سریع

• لیست ["ali", "mohammad", "sara"] رو بر اساس طول اسم مرتب کن.

---

مرحله 4) کپی، ارجاع، و لیست تو در تو (نقطه‌ی درد خیلی‌ها)

• تفاوت y = x با x.copy() و x[:]
• لیست تو در تو: [[...],[...]]
• اشتباه رایج: ساخت ماتریس با [[0]*m]*n

تمرین سریع

• یک لیست تو در تو بساز و ثابت کن تغییر یک ردیف، بقیه رو تغییر نده (یعنی درست بسازش).

---

همین الان یک “تستِ خیلی کوتاه” (۳ سؤال) برای شروع

جواب‌ها رو فقط با A/B/C بده:

1. خروجی چیه؟

python
a = [1, 2]
b = a
b += [3]
print(a)

A) [1, 2] B) [1, 2, 3] C) خطا

2. خروجی چیه؟

python
a = [1, 2, 3, 4]
print(a[1:3])

A) [2, 3] B) [2, 3, 4] C) [1, 2]

3. کدوم “کپی مستقل” می‌سازه؟ A) b = a
   B) b = a.copy()
   C) b = [a]

بعد از جواب‌هات، بر اساس نتیجه‌ات یک برنامه تمرینی دقیق ۳۰–۴۵ دقیقه‌ای (با پاسخ تمرین‌ها) می‌دم و قدم‌به‌قدم می‌ریم جلو.